تبليغاتX
ايملا بيرليگينه دوغرو - اورتوقرافي سميناري قرارلاريميز،بئش ايلليک سيناقدان سونرا
ايملا بيرليگينه دوغرو سون چاليشمالار

اورتوقرافي سميناري قرارلاريميز،بئش ايلليک سيناقدان سونرا

 

عليرضا صرافي

24/10/1385 تهران- وارليق اوجاغي

 

عزيز و دگرلي مطبوعات صاحيبلري و يازيچيلاري

وارليق، ديلماج و آذري درگيلري يازارلار هئيتي‌ آديندان ائله‌جه ده شخصيم آديمدان سيزه خوش گلدين دئيرک، چاليشاجاغام بورادا "توپلانماميزين اصل مقصدي نه‌دير؟" سوآلينا  قيساجا جواب  وئرم و سونرا زاماني ايتيرمه‌دن  جناب دوکتور هئيتدن ايسته‌يم کي ايملا مسأله‌لرينه داها گنيش توخوناراق اؤز دوشونجه و انديشه‌لريني بيزيمله پايلاشسينلار.

کئچميشده بير گله‌نک اولاراق، بيزيم وارليق، هميشه يازي ديليميز و يازي قايدالاريميزين تنظيمات ايشلري‌ايله مشغول اولموشدور.  وارليغين ايلکين نومره‌لريندن اعتيبارا دوکتور نطقي باشدا اولماقلا، يازي  قايدالاري حاقدا آرديجيل مقاله‌لر و موباحيثه‌لر  گئتميشدي،   سونرالار "املا قيلاووزو" آدلي بير موستقيلّ نشريه ده وارليق طرفيندن ياييلدي، بو قيلاووزدا دوکتور حميد نطقي چاليشميشدي او گونکو فرقلي ايملا قايدالاريميزي اطرافلي اؤيرنديکدن سونرا، ان الوئريشلي قايدالاري کشف ائديب، يازارلاريميزا اؤنري وئرسين، بو ايملا 1370 ‌-لي ايللره کيمي آذربايجان مطبوعاتي و يايينلاري ايچينده عوموميتله تطبيق اولونوردو.  رحمتليک دوکتور زهتابي و بير چوخ باشقا يازيچيلاريميز، اؤز شخصي ايملالاريندان ال گؤتوره رک، تمل داشلاريني نطقي‌ قويان ايملا قايدالاريميزي اساس اؤرنک کيمي گؤتوردولر.

او گونه کيمي دخيل کلمه‌لر هله‌ليک اورژينال ايملالاري‌ايله (فارسجا متنلرده يازيلان کيمي) يازيليردي.

***

مين اوچ‌يوز يئتميشلي ايللردن باشلاياراق بو دوروم تدريجا دگيشمگه باشلادي، يئنيجه آناديلده يازيب، اوخوماغا باشلايان گنج نسيل، عوموما ديليميزي  لاتين و کريل اليفباسيله يازيلان متنلردن اؤيرنديکلري اوچون، آراشديرمالاريندا دا، اکثر لاتين و کريل قايناقلاردان فايدالانديقلاري اوچون، ايستر-ايسته‌مز ديليميزين يازيليشينداکي دخيل کلمه‌لري بعضا لاتين قرافيکيندن  عرب قرافيکينه کؤچوره رک، هر بير لاتين حرفي‌ يئرينه، مکانيکي اولاراق، بير عربجه حرف قويوردولار، آما بو ايشده ايتي گئدنلر ده وار ايدي، آستا گئدنلر ده، بعضا بير يازيچي‌نين واحيد متني ايچينده، عيني کلمه‌لري، ايکي اوچ ايملا ايله يازيلماسيني دا گؤرمک عادي بير حاديثه کيمي قبول اولوردو.

يئتميشلي ايللرين سونلاريندا دؤولته منسوب اولان شخصلر و اورقانلاردان بئله بير رسمي موصاحيبه‌لر و اؤن‌قرارلار اورتاليقا گلدي کي تورک ديلي، مکتبلرده و اونيورسيته‌لرده تدريس اولاجاق، بو خبرلرين يانقيسي بيزي،  ايملاميزين تعجيلي اولاراق تنظيم‌لنمه‌سينه ساري يؤنلتدي. بيرينجي اورتوقرافي و ايکينجي اورتوقرافي سمينارلارينداکي اساس يؤن، ايملاميزي، يئني باشلايان فونتيکلشمه آخيني ايله آياقلاشديراراق، مکتبليلره  ايملا درسيني راحات اولسون دئيه، رسم‌الخطيميزده‌کي ايستيثنا کلمه‌لرين ساييني  آزالديب، اونو داهادا قايدالي بيچيمه سالماقدان، عيبارت ايدي.

او سميناردا توتولان يئني قرارلار آذربايجان مطبوعاتي و اينترنت دوشرگه‌لري و يازيچي، شاعيرلريميز طرفيندن عوموما تطبيق ائديلمگه باشلادي،  باخماياراق کي بير نئچه‌ حؤرمتلي يازيچي، شاعير، اوستادلاريميزدا قارشي چيخيب، اونو تنقيد آتشينه توتدولار، ، آنجاق، من دئيرديم کي بو تنقيدلر (يئرينده اولوب، اولماماغينا باخماياراق) داغينيق و بير-بيريله موتنافير اولدوغو اوچون، يئني جرياني اؤز مسيريندن چيخارماغا گوجلري چاتيشميردي.

ايندي بئش ايل آلديغيميز قرارلاردان کئچير طبيعي   بيز اؤز داخيلي قانونا اويغونلوغوموزا گؤره، بو بئش ايلده اؤلچوب، بيچمه‌لييک: هانسي قرارلاريميز تماميله يئرينه دوشوب، هامي اونلاري بگنيب و هانسي قرارلاريميز اصلا يئرينه دوشمه‌ميشدير. دئمه‌لي سون روتوشلار و ايصلاحلار لازيمدير ايملا قرارلاريميزدا.

منجه تورکجه سؤزلرين يازيليشيندا تقريبا هئچ بير چتينليگيميز يوخدور، اورادا قيسا  و کيچيک فرقلره باخماياراق، هامي بير سبک و سليقه ايله ايرلي گئدير، آنجاق دخيل کلمه‌لره گلديکجه، ايش باشقا جوردور.

من بير چوخ عاليم، يازيچي و اوخوجولاريميزلا دانيشيب، نظرلريني آلديقدان سونرا بو نتيجه‌ني الده ائتميشم کي :

دخيل کلمه‌لرده کلمه‌نين تانيش قيافتي (فارسلاردا، عربلرده يازيلديغي کيمي) چوخ دگيشيلمزسه فونتيک يازماقدان کيمسه چکينمير، ميثال اوچون دنياني، دونيا  و عالمي، عاليم  کيمي يازماق کلمه‌نين تانيش فورموندان بيزي چوخ اوزاقلاتماديغي اوچون فونتيک يازيليب، اوخونور. و کيمسه اونا قارشي دئييل.

آنجاق مهم سؤزونون موهوم  کيمي يازيلماسيني بير چوخلاري بگنمير، يازيچي بو کلمه‌ني اهميتلي، يا دا اؤنملي سؤزلريله دگيشرک، Mühüm کلمه‌سيني موهوم ائتمکدن چکينير و اونو اؤز سؤز خزينه‌سيندن قيراغا قويور.

ياخود، ثبوت سؤزونو ثوبوت کيمي يازماقدان قاچماق اوچون اونون عوضينه ايثباتلاماق، يا دا ثابيت ائتمک، کيمي ترمينلردن فايدالارنير و Subut سؤزونو ده اؤز سؤز خزينه‌سيندن چيخارير.

ايش معجزه و ادّعا کيمي کلمه‌لره گلديکده داها دا چتينلشير چونکو بو کلمه‌لرين يئرينه بير سؤز تاپا بيلمير، اونو مؤعجوزه و ايدّيعا کيمي يازماغي دا بگنمير، نتيجه ده بعضا جومله و ياخود دا اؤز مفکوره‌سيني دگيشمه‌لي اولور.

****

بو يازيچي‌نين ترجيحلري،  او کي قالدي اوخوجونون ترجيحلري:

 منجه بو آرادا  اوخوجو کوتله‌سينين داها دا اؤنملي يئري وار، بوگون بيزيم بوتون تورکلرده، آنا ديلده‌کي متنلري اوخوماق هوسي گونو-گوندن آرتير، طبيعي اوخوجو کوتله‌سي مطبوعات و کيتابلارين اوخوناقلي اولدوغونو هاميدان آرتيق ترجيح ائدير، او بير يازيني اله آليب، اوخورکن، عرب يا خود دا فارس منشاءلي کلمه‌لري ده تئز-تئز اوخويوب، کئچمک ايسته‌يير، طبيعي دخيل کلمه‌لرين تانيش فورمو، داها راحات و اوخوناقلي اولاجاق اونا. يازينين اوخونماسيندا دايانيب، دوروقسونماق ، يوروجو اولور. ايملاسي عجاييب اولان يازيلار اوخوجوسونو قاچيردار  و نتيجه‌ده اوخوجو ترجيح ائده‌جک اونون عوضينه گؤزلري آليشان فارسجا بير متني اوخوسون. 

من بير مطبوعاتچي کيمي اؤز آديمدان و ائله‌جه‌ ده ديلماج يازيچيلاري و اوخوجولاري  آديندان ايکينجي اورتوقرافي قرارلارينين  بوتون عومومي ايقبال قازانان قرارلارينين اکثريتيني تاييد ائده رک، بو بئش ايل‌ليک سيناقدان سونرا، اونون بعضي دخيل کلمه‌لرين يازيليشيندا، ساده‌لشيب، يازيليب، اوخونمالاريندا روانليق و يئيين‌ليگي تأمين ائده‌جک، سون ايصلاحلاري تکليف ائديرم.

منجه بو،  سورکلي اوخوجو کوتله‌سي و يازيچيلار هئيتي ايله اوغراشان مطبوعاتيميزين بوينونا دوشن بير وظيفه‌دير.

سؤز يوخ کي جناب دوکتور هئيت‌ين ايراندا اولماسي فورصتيني قاچيرمادان وارليق اوجاغينا توپلانيب، همين موختصر ايصلاحاتي دا يئرينه سالماق اولار. 

مني صبيرله دينله‌ديگينيز اوچون مينتدارام.

ساغ اولون

 

 

+ نوشته شده در  جمعه بیست و نهم دی 1385ساعت 21:21  توسط   |